Wład Franciszek

Dowódca 14 Dywizji Piechoty Wielkopolskiej 1939 r.

Z okazji 70 rocznicy wybuchu II wojny światowej przedstawiam w telegraficznym ujęciu wybitną postać gen, bryg. Franciszka Włada i dowodzonej przez niego 14 Dywizji Piechoty Wielkopolskiej tzw. Żelaznej Dywizji.

Generał Brygady Franciszek Wład jako dowódca garnizonu Poznań w latach 1930-1939 i dowódca 14 Dywizji Piechoty Wielkopolskiej w czasie napadu hitlerowskiego na Polskę w 1939 r., był bardzo lubiany i szanowany przez swoich oficerów a głównie żołnierzy. To piękne wspomnienie wywodziło się jeszcze z okresów wspólnych walk wyzwoleńczych 1919-1920 w tym o Lwów i słynnej wygranej przez Polskę "Bitwy Warszawskiej". Szacunek jego osoby wzmocniło to, że jako jeden z inicjatorów budowy Domu Żołnierza im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Poznaniu prowadził defiladę w czasie uroczystości jego otwarcia 19.03.1939 r. czyli krótko przed wybuchem wojny.

Później przeniosło się na młodsze patriotyczne pokolenie żołnierskie. Krótki zarys powstania tzw. Żelaznej Dywizji (I Dywizji Strzelców Wielkopolskich) przedstawia się następująco:

14 Dywizja Piechoty Wlkp. zorganizowana została w błyskawicznym tempie na przełomie lat 1918/1919 jako I Dywizja Strzelców Wielkopolskich w Poznaniu. Po zwycięstwie nad Prusakami w Powstaniu Wielkopolskim składała się z 4 pułków piechoty (1, 2, 3 i 4 płk Strzelców Wielkopolskich), pułk artylerii polowej oraz służb dywizyjnych w tym 7 Batalionu Sanitarnego.

Ponieważ wojska Rosji bolszewickiej zaatakowały wschodnie rubieże naszej młodej, niepodległej Ojczyzny, dywizje wielkopolskie, w tym i 14 Dywizja zostały skierowane na front wschodni, litewsko-białoruski i obronę Lwowa.

W walce z bolszewikami 14 DP została nazwana Żelazną Dywizją z uwagi na jej dzielność.

W międzyczasie nazwy pułków zmieniały się: 1 pułk Strzelców Wielkopolskich otrzymał w styczniu 1920 r. nazwę 55 pułk piechoty ze stałym garnizonem w Lesznie Wlkp.; 2 pułk Strzelców Wielkopolskich otrzymał 56 pułku piechoty ze stałym garnizonem w Krotoszynie oraz został przydzielony do 25 DP; 3 pułk Strzelców Wielkopolskich otrzymał w kwietniu 1920 r. nazwę 57 pułku piechoty ze stałym garnizonem w Poznaniu przy ul. Grunwaldzkiej; 4 pułk Strzelców Wielkopolskich otrzymał nazwę58 pułku piechoty ze stałym garnizonem w Poznaniu przy ul. Bukowskiej; 3 pułk artylerii polowej otrzymał nazwę 14 pułku artylerii lekkiej ze stałym garnizonem w Poznaniu.

W grudniu 1920 r. w miejscowości Zelwa przy granicy polsko-sowieckiej Naczelny Wódz Marszałek Józef Piłsudski wręczył najwyższe odznaczenia bojowe Virtutti Militari i Krzyże Walecznych czterem tysiącom oficerów, podoficerów i szeregowych za szczególne męstwo w bitwie warszawskiej.

Fakt stacjonowania w/w pułków w określonych miejscowościach był największym zaszczytem i honorem dla tamtejszego społeczeństwa.

Wprowadzony regulamin wojskowy w II RP nakazywał by w niedziele i święta kościelne oraz państwowe i wojskowe wojsko uczestniczyło w uroczystościach w kościołach garnizonowych oraz w miejscach historycznych z udziałem żołnierzy wszystkich jednostek danego garnizonu. Udające się na miejsce uroczystości pododdziały wojskowe były owacyjnie witane przez miejscową ludność, zwłaszcza zaś przez dzieci i młodzież.

Długoletnim dowódcą 14 DP był generał brygady Franciszek Wład, który w 1939 r. w składzie Armii Poznań wyruszył na wojnę. na odcinku obrony Dywizji nieprzyjaciel niemiecki w sporadycznych potyczkach został odrzucony. Z wielkim żalem żołnierze Dywizji opuszczali Wielkopolskę na rozkaz sztabu generalnego udając się forsownym marszem na wschód w kierunku Warszawy. W zgrupowaniu Armii Poznań dowodzonej przez gen. dyw. Tadeusza Kutrzeby.

14 Dywizja w dniu 9.09.1939 r. w godzinach wieczornych, po całodziennym marszu, bez wsparcia artylerii z rejonu Kutna uderzyła bojowo w kierunku m. Piątek. Sforsowała rzekę Bzurę w rejonie Młogoszyna i uderzyła z wielkim impetem na wojska hitlerowskie.

Po ciężkich walkach, trwających całą noc 10.09.1939 r. 14 DP zdobyła m. Piątek zadając nieprzyjacielowi ciężkie straty, biorąc do niewoli około 1500 żołnierzy niemieckich różnych stopni oraz liczny sprzęt wojskowy.

Niemiecka 30 dywizja piechoty została rozbita przez naszą dywizję, a jej dowódca niemiecki gen. Brieze został ciężko ranny. W późniejszych jednak walkach los 14 Dywizji został przesądzony okrążeniem Armii Poznań koło Wyszogrodu, niszczeniem jej przez nieprzyjacielskie lotnictwo i broń pancerną. Jej bohaterski i dzielny dowódca gen. Franciszek Wład, walcząc na pierwszej linii frontu, ciężko ranny zmarł 19 września 1939 r. w leśniczówce Janiszewo koło Wyszogrodu w obecności też swego towarzysza z lat wojennych 1920 r. Był to generał jeden z nielicznych, który bohatersko walczył na linii frontu i zginął wraz z wieloma swoimi żołnierzami w obronie Ojczyzny.

W 50. rocznicę wybuchu II wojny światowej i walk Armii Poznań nad Bzurą w dniu 8 września 1989 r. nastąpiło uroczyste odsłonięcie Pomnika 14 DP Wlkp. W mieście Piątku z udziałem miejscowego patriotycznego społeczeństwa, kombatantów, duchowieństwa, władz miejscowych i wojewódzkich. Społeczeństwo, kombatanci i Związek Oficerów Rezerwy Budownictwa im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Poznaniu, wsparli znacznie finansowo ten czyn. Wsparcia finansowego udzieliły też przedsiębiorstwa z Kutna, Łęczycy, Piątku oraz dyrekcje i młodzież szkolna.

W jubileuszowym 70. leciu wybuchu 1 września 1939 r. najokrutniejszej w dziejach ludzkości II wojny światowej i bohaterskiej frontowej śmierci gen. brygady Franciszka Włada, życzyć należy nam, aby nigdy nie powtórzyły się okropności wojenne i zapanował nareszcie pokój na całym świecie.

Młodzieży polskiej w imieniu ZOR im. marszałka Józefa Piłsudskiego i własnym życzę, aby w duchu patriotycznego wychowania i pięknej idei Wielkopolskiej Pracy Organicznej", czynnie uczestniczyła w życiu swoich szkół, miast, województw oraz Ojczyzny, zgodnie z harcerską dewizą O.N.C. "Ojczyzna - Nauka - Cnota".