Nowak Franciszek (1897-1939)

W 70-tą rocznicę zamordowania przez hitlerowców.

Franciszek Nowak - oficer rezerwy, bankowiec. Wielkopolanin; Powstaniec Wielkopolski; Ofiara II wojny światowej.

70 lat temu, w październiku 1939 r. zamordowany został przez hitlerowców por. Franciszek Nowak. Życie Jego i śmierć odwzorowują losy tysięcy Polaków.

Urodził się w 1897 r. w wielkopolskiej wsi (Gromadno - rejon Piły, Chodzieży i Wyrzyska). W czasie I wojny światowej zmuszony był do pruskiej służby wojskowej, walczył na wielu frontach (zachodnim, bałkańskim, litewskim), a u schyłku wojny jako jeden z pierwszych zaangażował się w walkach o odzyskanie niepodległości na trudnym dla działań rejonie Piły, jeszcze przed wybuchem Powstania Wielkopolskiego.

Brał czynny udział w walkach w czasie całego Powstania, walcząc z Niemcami o przywrócenie ziemi pilskiej i chodzieskiej, odradzającej się Polsce. Pod koniec walk uzupełnił swe wykształcenie w zakresie bankowości oraz uzyskał szlify oficerskie. Jako porucznik, jeszcze w mundurze powstańczym, witał Marszałka Piłsudskiego w Poznaniu, kiedy Wielkopolska znalazła się w składzie Rzeczpospolitej.

Po odzyskaniu niepodległości Franciszek Nowak zamieszkał w Środzie Wlkp. gdzie założył rodzinę, a następnie objął w latach 30. stanowisko dyrektora banku komunalnego w Starogardzie Gdańskim na Pomorzu. Był to obszar wyjątkowo agresywnej działalności hitlerowskiej piątej kolumny. Jako działacz Polskiego Związku Zachodniego, szef ważnego ośrodka finansowego oraz oficer rezerwy Wojska Polskiego umacniał polskość tego strategicznego dla Rzeczpospolitej korytarza zapewniającego dostęp do morza.

Tuż po wybuchu wojny we wrześniu 1939 r. nastąpiła szybka aneksja Pomorza przez Niemców i fala okrutnych represji polskiej ludności. Masowe aresztowania, osadzanie w więzieniach, torturowanie i rozstrzeliwania dotknęły tysiące Polaków. Zbiorowe mogiły (Lasy Szpęgawskie, Kociewie) są świadectwem tych nieludzkich kaźni.

Franciszek Nowak jako polski działacz i członek intelektualnej elity był jednym z pierwszych na celowniku hitlerowców. Aresztowany we wrześniu, nieludzko torturowany i poniżany, został rozstrzelany w trakcie masowych egzekucji w październiku 1939 r. w Lesie Szpęgawskim koło Starogardu. Spoczywa tam w zbiorowych mogiłach, jak wielu Polaków, ofiar tej okrutnej, II wojny światowej.

Przywołując postać Franciszka Nowaka warto wspomnieć Jego przeżycia i śmierć. Aby w dzisiejszych czasach uzmysłowić sobie, jak krwawo i iloma ofiarami okupiona jest nasza obecna wolność. Jest ona po prostu bezcenna.