Klamka jako symbol władzy nad uczniem

Nie bez przyczyny ze "Słownika gwary uczniowskiej" dowiedzieć się można, że pokój nauczycielski to "izba mordów", "gniazdo szerszeni", "pokój wampirów"

Jednym z najbardziej elementarnych aspektów więzi społecznych jest zaufanie, ułatwiające współpracę oraz koordynację jednostkowych i zbiorowych działań dla wspólnego dobra. To podstawa kapitału społecznego budującego odpowiedzialność za wspólnotę, w której żyjemy.

Tymczasem dziś można zauważyć rozpad kapitału społecznego w wielu szkołach tkwiących w kulturze nieufności. Dzieje się to często na "życzenie" nauczycieli i dyrekcji oraz za milczącym przyzwoleniem uczniów.

Nie bez przyczyny ze "Słownika gwary uczniowskiej" poznańskich autorek Haliny Zgółkowej i Katarzyny Czarneckiej dowiedzieć się można, że pokój nauczycielski to "kamienny krąg", "izba mordów", "gniazdo moli", "gniazdo szerszeni", "pokój wampirów". Gabinet dyrekcji to "święta inkwizycja", "sala wyroków" i "pokój bez klamek".

Są szkoły, w których pojawiają się takie substytuty zaufania jak ochroniarze z pałkami u boku, policjanci penetrujący pomieszczenia szkolne, strażnicy miejscy z psami, a przede wszystkim kamery śledzące uczniów, nazywane monitoringiem.

Pokój nauczycielski z klamką od wewnątrz jest jednym ze wskaźników takiej kultury nieufności wobec ucznia, rodzica - intruzów, którzy mogą zakłócić spokój "udręczonemu". Niech stoją pokornie pod drzwiami w oczekiwaniu, aż łaskawie wychyli się ze swej "fortecy".

Symboliczna interpretacja otwartych i zamkniętych drzwi wiąże się nie tylko z fizycznym przekraczaniem "granicy", ale i ze statusem osób mających prawo te drzwi przekroczyć. Ta klamka "od wewnątrz" jest symbolem władzy nauczycieli nad uczniem, którego się wyklucza, separuje, oddziela od wspólnoty "pokoju nauczycielskiego". Odzwierciedla społeczne relacje w szkole między nauczycielem a uczniami, oparte na hierarchii i podejrzliwości.

Uczniowie nie pozostają dłużni. W badaniach przeprowadzonych niedawno przez Beatę Zamorską nauczyciele, określając swoje relacje z uczniami, posługują się metaforą "barykady". Po przeciwnej stronie jest "tłum" uczniów, którego - jak mówią - "nie jesteśmy w stanie ogarnąć". Anonimowość młodzieży w szkole molochu pogłębia w nauczycielach poczucie bezsilności, stąd między innymi wielokrotnie podkreślona przez rozmówców potrzeba konsolidacji sił i "stawania murem wobec uczniów".

Zauważmy, że grodzone i zamknięte osiedla w miastach jako wskaźniki prestiżu i strachu ich mieszkańców są przejawami tzw. "gettoizacji" przestrzeni miejskiej. Czyżby "gettoizacja" pokoju nauczycielskiego wpisywała się w te praktyki?