Czy Poznański Czerwiec był sowiecką prowokacją?

Poznański Czerwiec, pierwszy masowy bunt społeczny w PRL, przypłacony co najmniej 57 zabitymi, to - mimo upływu prawie 52 lat - ciągle gorący temat. W jednej z ostatnich audycji "Tajna historia Polski" (Radiowa Jedynka, 27 stycznia) prof. Wieczorkiewicz, warszawski historyk i sowietolog, postawił poznański ,,Czarny czwartek" w zupełnie nowym świetle. "Jest przekaz, z którym się miałem możliwość ostatnio zapoznać, z poważnego źródła pochodzący, z którego wynika, że Sowieci przygotowywali się do interwencji w Polsce wtedy, latem 1956 roku. I że Poznań miał być detonatorem" - ujawnił prof. Wieczorkiewicz. "Spodziewano się, że w Poznaniu polskie wojsko przejdzie na stronę demonstrantów i Poznań był otoczony pierścieniem wojsk sowieckich, gotowych do interwencji. Wydaje się, że rzeczywiście wypadki poznańskie były zaaranżowane przez sowiecką agenturę" - wyjaśnił profesor. "Myślę, że to była sowiecka prowokacja" - dodał profesor. Ale żadnych szczegółów nie zdradził.

O jaki nowy, rewelacyjny przekaz historyczny chodzi? Zapytaliśmy prof. Wieczorkiewicza, ale historyk odmówił rozmowy: - Z "Gazetą Wyborczą" nie współpracuję - wyjaśnił.

Zapytaliśmy więc innych specjalistów. - Być może chodzi o relację z wizyty kierownictwa polskiego Komitetu do spraw Bezpieczeństwa Publicznego w Moskwie, do której doszło właśnie 28 czerwca 1956 - podejrzewa dr Antoni Dudek, historyk i doradca prezesa IPN. - Ta relacja nie może być jednak podstawą do wysuwania tak daleko idących wniosków! To nie jest żaden dowód na sowiecką prowokację w Poznaniu.

Słowa warszawskiego historyka zbulwersowały innych badaczy Czerwca. Dr Stanisław Jankowiak, historyk UAM, od lat zajmujący się Poznańskim Czerwcem: - Nie widziałem dotychczas żadnego dokumentu, który by w jakikolwiek sposób potwierdzał udział sowiecki. Moim zdaniem, protest w Poznaniu wybuchł spontanicznie. Byłoby ogromnym i szkodliwym uproszczeniem stwierdzenie, że do Czerwca przywiodła nas Moskwa!

Prof. Jerzy Eisler, historyk Uniwersytetu Warszawskiego: - Są pewne przesłanki, nie tyle co do prowokacji, ile do roli służb specjalnych, odegranej już w trakcie wydarzeń w Poznaniu. Ale to wcale nie oznacza, że ze strony sowieckiej doszło do jakiejś prowokacji - uważa.

Historycy zgodnie twierdzą, że o ewentualnej prowokacji agentów sowieckich w Poznaniu trudno mówić z jednego względu: krwawe wydarzenia w Poznaniu w 1956 r. nie były na rękę Rosjanom. - Nie rozumiem, na czym miałby polegać sowiecki zysk z takiej prowokacji? Poznański Czerwiec przyspieszył przecież procesy destalinizacyjne w Polsce, doprowadził do Października, gdzie Rosjanie omal nie musieli interweniować wojskowo w Polsce - więc Czerwiec przysporzył im raczej mnóstwo kłopotów - argumentuje dr Antoni Dudek.

Dr Jankowiak przyznaje, że Rosjanie mieli wszelkie możliwości, by wpływać na sytuację w Polsce: - Kontrolowali polskie wojsko, mieli swoje oddziały w Polsce. Technicznie było to możliwe. Czy do prowokacji doszło? Nie podejmuję się odpowiedzi na to pytanie.

Mirosław Sławeta, prokurator IPN, który prowadzi śledztwo w sprawie ofiar i poszkodowanych w Poznańskim Czerwcu, stawia sprawę jasno: - Podczas śledztwa absolutnie nie natknąłem się na żadne dowody udziału sowieckiego w Czerwcu. Dziś można odpowiedzialnie stwierdzić, że nie ma dowodów na udział oddziałów rosyjskich, a tym bardziej na sowiecką inspirację "Czarnego Czwartku".

Posłuchaj, co prof. Wieczorkiewicz mówi o Czerwcu 1956: http://polskieradio.pl/jedynka/tajnahistoriapolski/default.aspx?id=12842